Πόσες ιστορίες αγάπης χάθηκαν επειδή κανείς δεν μπορούσε να τις αφηγηθεί; Πόσοι άνθρωποι έμειναν στο περιθώριο της συλλογικής μνήμης, επειδή η ίδια τους η επιθυμία θεωρήθηκε λόγος αποκλεισμού; Στο «La bola negra», οι Javier Calvo και Javier Ambrossi επιχειρούν να δώσουν κινηματογραφική υπόσταση σε αυτή την απουσία. Με αφετηρία τον Lorca, χτίζουν ένα φιλόδοξο, πληθωρικό μελόδραμα, όπου η προσωπική ιστορία κουβαλά τα τραύματα μιας ολόκληρης χώρας.
Η αφήγηση απλώνεται σε τρεις χρονικές περιόδους, αναζητώντας τις διαδρομές μέσα από τις οποίες ο φόβος, η ντροπή και ο ανεκπλήρωτος έρωτας περνούν από γενιά σε γενιά. Το παρελθόν επηρεάζει τις σχέσεις και τις επιλογές ανθρώπων που αγνοούν ακόμη την ύπαρξή του. Σε αυτή τη σύνδεση βρίσκεται η συναισθηματική δύναμη της ταινίας: στην αναγνώριση πως η ελευθερία του παρόντος στηρίζεται και σε ζωές που δεν πρόλαβαν να τη γνωρίσουν.
Οι Los Javis σκηνοθετούν με διάθεση υπερβολής, αγκαλιάζοντας τη θεατρικότητα, τον αισθησιασμό και το μεγάλο συναίσθημα. Η μουσική και οι σκηνικές παρεμβολές ανοίγουν χώρο για όσα οι χαρακτήρες δυσκολεύονται να εκφράσουν. Μέσα σε έναν κόσμο επιτήρησης και καταστολής, το τραγούδι, η σωματική παρουσία και η καλλιτεχνική έκφραση αποκτούν τη δύναμη μιας προσωρινής απελευθέρωσης. Η ομορφιά των εικόνων γίνεται ακόμη πιο οδυνηρή επειδή γνωρίζουμε πόσο εύθραυστη είναι η ασφάλεια των ανθρώπων που περιέχουν.
Καθοριστικός είναι ο Guitarricadelafuente, με μια ευαισθησία που κρατά την ταινία κοντά στους ανθρώπους της, ακόμη και όταν η σκηνοθεσία διεκδικεί τη μνημειακότητα. Η παρουσία του μεταφέρει ευαλωτότητα, επιθυμία και φόβο χωρίς να χρειάζεται διαρκείς εξηγήσεις. Γύρω του, η Penélope Cruz προσφέρει τη λάμψη και την ένταση μιας ερμηνείας που αξιοποιεί τη σκηνή ως καταφύγιο, ενώ η Lola Dueñas δίνει τραχύτητα και βάρος στις οικογενειακές πληγές.
Υπάρχουν στιγμές όπου η φιλοδοξία βαραίνει την κατασκευή. Ορισμένες συνδέσεις υπογραμμίζονται περισσότερο απ’ όσο χρειάζεται και η επιθυμία για συγκίνηση γίνεται εμφανής. Η ταινία θα μπορούσε να εμπιστευτεί περισσότερο τις σιωπές της, αφήνοντας κάποιες εικόνες να λειτουργήσουν χωρίς πρόσθετη ερμηνεία. Ωστόσο, η συναισθηματική γενναιοδωρία της δίνει ουσία ακόμη και στις υπερβολές της.
Το «La bola negra» αντιμετωπίζει τη μνήμη ως ευθύνη απέναντι σε ανθρώπους που στερήθηκαν το δικαίωμα να αφήσουν πίσω τους τη δική τους εκδοχή της ζωής τους. Κι εκεί βρίσκεται η μεγαλύτερη επιτυχία του: κάνει αισθητή την απουσία τους, αλλά και την επιμονή του έρωτα να αφήνει ίχνη. Ένα σπαρακτικό, αισθησιακό και βαθιά πολιτικό φιλμ, που μετατρέπει την ανάγκη να θυμόμαστε σε λόγο να συνεχίζουμε.
